“साहित्यलाई माया गर्ने मान्छे, कहिल्यै पछाडि पर्दैन”

– कुशुम कान्छाेका उत्कृष्ट १० वटा मुक्तकहरु

1:जितेकाे कसरी भन्नू बिचमै हारेर जानेलाई ।
आफ्नाे मान्छे कसरी भन्नू एक्लाे पारेर जानेलाई ।
मलजल गरि गाेडेकाे कसरी भन्न सकिन्छ र यहाँ,
नफुल्दै काेपिलामै फुल झारेर जानेलाई ।।

2: अगाडि बढ्नलाई कुनै अबसर भएन ।
गरिब मान्छे हु बस्नलाई घर भएन ।
म पनि त यहि देशकाे नागरिक हु,
लुटिए ,मारिए तर कुनै खबर भएन ।।

3:बिनासित्ति मर्ने यहाँ कसैकाे रहर हुदैन् ।
सडकमै सुत्ने,सडकमै खानेकाे कुनै घर हुदैन् ।
पराईकाे मान्छेकाे त के कुरा गर्छौ मित्रहरु,
आफ्नै मान्छेकाे त यहाँ कुनै भर हुदैन् ।।

4: एक्लाे जीवन संग जिउने काेहि भएन ।
फाटेकाे मेराे मन सिउने काेहि भएन् ।
कति कठाेर गरेर कहाँ बाट निस्केर आउँछ,
उ त्याे खाेल्साकाे पानी पिउने काेहि भएन ।।

5:जताततै महामारी राेगहरुकाे कहर सम्झिन्छन् ।
बितेकाे दुई बर्ष अगाडिकाे खबर सम्झिन्छन् ।
छाेडेर शहर जान्छु भन्दै हिडेका हरुले ,
किन हाे कुन्नि आजभाेलि गाउँको रहर सम्झिन्छन् ।।

6: छायाे आखामा मलिनता अन्धकार रात देखियाे ।
जन्मेकै ठाउमा आज मेराे लागि बिबाद देखियाे ।
साेच्दथे अरुकाे मान्छेले मात्रै केही गर्न सकेका छैनन्,
थुक्क आफ्नै मान्छेकाे आज यहाँ औकात देखियाे ।।

7: छाेड सबै कुरा दुनियाँ हेर्ने चाहाना नबनाउ ।
थाहा छ तिम्रो चरित्र बारे बहाना नबनाउ ।
सच्चा मान्छे त्याे हाे जुन दिल खुलेर बाेल्छ,
ठुलै बनाउ बरु लुकाएर कुरा स-साना नबनाउ।।

8: देश बचाउन लड्नकाे लागि तरबार नहुन सक्छ ।
भनेकाे मान मित्रहरु पछि घरबार नहुन सक्छ ।
खालि हात जाउ युद्ध भुमिमा अनि लडेर आउ,
नत्र पछि नेपाली हु भन्ने कुनै आधार नहुन सक्छ ।।

9: एक्लै जान सक्दिन कसैकाे साथ चाहियाे भन्छ।
उनी संग बाेल्न सुनसान रात चाहियाे भन्छ ।
अरु केही माग्दिन याे जिन्दगिभर भन्छ बिचरा,
माया गर्न आफुलाई उनकै हात चाहियाे भन्छ ।।

10: ठुलाे छ मायाकाे सागर तार्न सक्छ्याै र ।
मरेकाे छैन सानू ज्युउदै मार्न सक्छ्याै र ।
चाेखाे मनले माया गरेकाे भए मेरि सानू,
म मर्दा आखाबाट आँसु झार्न सक्छ्याै र ।।

“साहित्य समाजकाे मुहार हेर्ने ऐना हाे, जसले समाजकाे चरित्रकाे बारेमा बर्णन गर्ने गर्छ”